1-9-1-آهار زدايي

از سالها قبل آنزيمها نقش مهمي را درصنعت نساجي ايفا مي كنند كه مهمترين آن استفاده از آنزيم آميلاز جهت آهار زدايي پارچه هايي كه آهار تار آنها پايه نشاسته اي دارد، مي باشد. آميلاز يك تركيب واحد نبوده وتركيبي است ازسه نوع آنزيم – آميلاز ، – آميلاز و آميلو گلوكزيداز، كه تفاوت اين سه در نحوه عملكرد آنها جهت تجزيه زنجير نشاسته مي باشد. –  آميلاز ابتدا نشاسته را به قطعات بزرگي به نام دكسترين تجزيه نموده وسپس به قطعات كوچكتري با 6 تا 7 واحد انيدرو گلوكز ودر نهايت آنرا به واحدهايي با 2 واحد انيدرو گلوكز كه آنها را مالتوز مي ناميم ،تفكيك مي نمايند. پس ابتدا زنجيره ها كوتاه شده وسپس 2 تا،2 تا از واحدهاي انيدروگلوكز كاسته مي شود.

اثر –  آميلاز بر محلول نشاسته را مي توان با رقيق شدن و افزايش سياليت محلول نيز درك نمود.

– آميلاز قادر به تجزيه نشاسته از انتهاي غير احياء كننده آن مي باشد. بوسيله – آميلاز از زنجيره مولكولي آميلوز مرحله به مرحله 2 واحد انيدرو گلوكز بصورت مالتوز جدا مي شود. اين آنزيم بر اتصالات – 1 و 6- گلوكزيدي بي اثر بوده ومولكولهاي آميلوپكتين را به اجزايي با وزن مولكولي نسبتاً بالا، تقسيم مي نمايد و كلاً قادر به تجزيه 50-60% از مولكولهاي آميلوپكتين مي باشد.

آميلوگلوكزيداز علاوه بر باندهاي – 1 و4، قادر به تجزيه پيوندهاي – 1 و6- گلوكزيدي مي باشد و مي تواند ابتدا زنجيره ها را به قسمتهاي كوچك تجزيه  نموده و درنهايت آنرا به گلوكز كه يك قند داراي 1 واحد انيدروگلوكز است، تبديل كند. درعمل براي تهيه گلوكز از نشاسته از اين آنزيم استفاده مي شود.

1-9-2- تكميل

اخيراً آنزيمهاي سلولاز نيز در صنعت نساجي كاربرد گسترده اي پيدا كرده اند. اين آنزيم همانطور كه از نامش پيداست سلولز را تجزيه كرده ودرنهايت به گلوكز تبديل مي كند. بطور كلي از خاصيت تخريبي سلولاز روي كالاي سلولزي، به دو منظور اساسي ذيل ،استفاده مي شود:

1-9-1-1- كاربرد بعنوان عمليات تكميلي

درمرحله تكميل پارچه پنبه اي نتايج زير مد نظر است.

– به دست آوردن زير دست خوب

– دستيابي به سطح صاف وظاهري تميز وروشن،

– افزايش برق وجلاي پارچه

– افزايش جذب آب وقابليت انعطاف

– جلوگيري از چسبيدن مواد گياهي بويژه روي پارچه هاي كشبافي مرسريزه شده

– بهبودكيفيت ثبات شستشويي

– ايجاد محصولاتي با ظاهري كه دست دوم به نظر مي آيد (طبق مدهاي امروزي) بدون وارد كردن آسيب وايجاد پرز

1-9-1-2- كاربرد بعنوان اصلاح پارچه

– عمليات مقدماتي برروي كالاهايي كه در روي سطح آنها الياف و پرز موجود مي‌باشد در شرايطي كه هيچگونه دستگاه مناسبي جهت تميز كردن ( برس وتراش ) موجود نباشد

– از بين بردن پرزها درعمليات مقدمات چاپ جهت ايجاد چاپ با طرحهاي ظريف جهت جلوگيري از پخش رنگ

– عمليات تكميلي روي پارچه جهت جلوگيري از تشكيل مجدد پرزهاي سطحي

اين كاربردها بطور كلي تحت عناوين بيوپوليشينگ وسنگ شويي مورد بحث قرار مي گيرند.

– كاهش زبري و افزايش شفافيت الياف چتايي

– پرداخت وافزايش جلا و شفافيت كالاي ابريشمي

1-9-2-1- بيوپوليشينگ

بيو پوليشينگ يك روش تكميلي بيولوژيكي جديد براي منسوجات سلولزي مي باشد. در اين فرآيند آنزيم سولولاز با از بين بردن پرزهاي سطحي پارچه  از طريق هيدروليز سلولز، ساختار سطحي صاف وتميزي را توليد مي كند كه علاوه بربهتر شدن زير دست و ظاهر پارچه، تمايل به پرز شدن الياف را كاهش مي هد. درنتيجه برخلاف نرم كننده هاي شيميايي ، اثر دائمي روي الياف سطحي گذاشته، از تشكيل مجدد پرز جلوگيري مي كند.

با قطع شدن پرزهاي نامنظم سطح پارچه انعكاس نور يكنواخت تر مي شود، بنابراين پارچه براق تر و شفاف تر خواهد شد بدليل آنكه اين فرآيند توسط يك بيو كاتاليزور( سلولاز) انجام مي شود،نام بيوپوليشينگ يا اصطلاحاً بيوتكميل رابه خود گرفته است.

عمليات بيو پوليشينگ را مي توان درهر مرحله تكميلي تر روي پارچه انجام داد. اگرچه مشخص شده است كه بهترين حالت تكميل پارچه پس از سفيد گري است وبصورت يك مرحله مجزا از آن، ولي مي توان اين عمل را همراه با عمليات ديگري مثل رنگرزي نيز انجام داد، كه پس از رنگرزي نيز انجام آن مناسب است. همچنين اين فرآيند را مي توان هم بر روي پارچه هاي پنبه اي وهم روي پارچه هاي مخلوط پنبه / پلي استر عمل كرد.

اين فرآيند بطور عملي در سيستمهاي طنابي سرعت بالا انجام مي شود ،كه سيستمهاي جت و وينچ سرعت بالا مناسب مي باشد. ولي كاربرد آن به روش مداوم ونيمه مداوم نيز مناسب است.

1-9-2-2- سنگ شويي

رنگهاي خمي جهت شيدهاي آبي و با رنگ هاي گوگردي جهت شيدهاي تيره، دنبال مي گردد. يكي ازمزاياي مهم وبا صرفه سلولاز به عنوان يك بيو كاتاليزور كاربرد آن در روش سنگ شويي مي باشد. اين فرآيند با كاتيونيك كردن سطح پارچه سلولزي آغاز مي شود وبا رنگرزي با رنگهاي راكتيو جهت شيدهاي روشن تا متوسط، دنبال مي گردد. در نهايت جهت ايجاد ثبات شستشويي ،شستشو با صابون انجام مي گيرد.

شركت Sandoz روشي را جهت بدست آوردن اثر سنگ شويي روي پارچه پنبه اي تحت عنوان Vagabundo ارائه داده است كه بطور مختصر شرح داده مي شود.

تئوري فرآيند Vagabundo

آماده سازي پارچه

آماده سازي پارچه از بنيادي ترين مسائل براي بدست آوردن نتيجه خوب است. در شروع عمليات ضرورتي به كالا با درجه سفيدي عالي نمي باشد،ولي دادن فرم آبدوستي به كالا ضرورت زيادي دارد وكالا بايد از هرگونه روغن وچربي عاري باشد وهمچنين عاري از هرگونه آلودگي كه بر نتيجه كار اثر مي گذارد همچنين يكنواختي مرحله كاتيوني كردن كه فاكتور مشخص ومهمي براي نتيجه نهايي صحيح در پايان رنگرزي است ،نيز در آماده سازي پارچه مهم است.